Chart Polski według hodowcy i behawiorysty
Nadia Humska-Stasiukiewicz. Hodowczyni Chartów Polskich, a także behawiorysta zwierzęcy. W wywiadzie dzieli się swoimi spostrzeżeniami odnośnie rasy. Pani Nadia ukończyła kierunek 'Psychologia zwierząt' na Uniwersytecie SWSP w Poznaniu. Rasą zajmuje się ponad 10 lat.

1. Dlaczego wybrała Pani rasę Chart Polski, jak bardzo specyficzne są 'polaki'?

1. W chartach polskich zakochałam się prawie 15 lat temu dzięki psom mojej cioci, która posiada hodowlę zwierząt tej rasy. To właśnie ona zaszczepiła we mnie pasję do chartów polskich i była moim mistrzem i przewodnikiem po świecie kynologii kiedy stawiałam pierwsze kroki towarzysząc jej w wystawach psów rasowych i pełniąc rolę pomocy przy jej stadzie. Wraz z upływem czasu moja fascynacja tą rasą urosła na tyle, by w moim domu zamieszkał pierwszy, a potem kolejne charty polskie.
Charty polskie to dla mnie wyjątkowe psy. Są piękne, posiadają harmonijną i elegancką budowę, ich wypełnione nieskrępowaną radością gonitwy eksponowane podczas spacerów przywodzą na myśl galopadę dziko żyjących koni. Są to psy typowe dla polskiego klimatu, stąd nie chorują i są doskonale przystosowane do życia i całorocznego funkcjonowania w warunkach pogodowych występujących na naszych terenach. Charty polskie to psy wielozadaniowe, realizujące się zarówno łowiecko podczas prób pracy jak i choćby w dziedzinach typowych dla innych ras psów, jak agility, obedience. Mimo, że należą do grupy ras łowieckich, doskonale spełniają swoją rolę jako psy towarzyszące człowiekowi, łatwo przystosowujące się do każdych warunków zakwaterowania i różnorodnego trybu życia (bez problemu i czasu niezbędnego na aklimatyzację podążą wszędzie za swoim opiekunem).  Uwielbiam ich pierwotne psychiki oparte w dużej mierze na relacjach stadnych takich jak występują u wilków, gdzie rodzina i więzy krwi mają równie mocne znaczenie, co hierarchiczność, ale gdzie mimo to pozostaje bardzo wiele miejsca na bliskość, wzajemną opiekę i zaufanie wewnątrzgatunkowe. Jednocześnie w stosunku do człowieka, z którym tworzą relacje są to psy niezwykle kontaktowe i oddane, potrzebujące uwagi i towarzystwa, o bardzo delikatnych psychikach wymagających konsekwencji wychowawczej popartej ogromną dozą miłości i łagodności, gdyż stosując zbyt mocne metody nacisku łatwo można złamać ich zaufanie a tym samym skrzywdzić je. W codziennym życiu chart polski nienachalnie towarzyszy swojemu opiekunowi, jest psem raczej posłusznym i uwielbiającym stan poświęcania mu czasu i uczuć. Wisienką na torcie jest moim zdaniem posiadanie przez nie instynktu stróżowania, co wyróżnia je spośród podobnych sobie ras psów, a sprawia że nietrudno umożliwić im realizacje chociaż jednej ze swych licznych użytkowości.
Jest wiele rozbieżności między starym chartem polskim czyli tym sprzed czasów odtwarzania rasy a obecnie hodowanym chartem polskim. Do najważniejszych różnic należy przede wszystkim  rozmiar psa - nowoczesny chart polski jest dużo większy i mocniej zbudowany niż jego przodkowie, co wynika zarówno z selekcji hodowlanej jak i wzrostu jakości żywienia i medycyny na przestrzeni lat. Ponadto,  obecnie chart polski ma bardziej wyrównany typ, dzięki czemu możliwe było wpisanie go do FCI jako rasa, zaś na przestrzeni dziesiątek lat hodowli typ jest coraz bardziej ulepszany i ujednolicany. Ze stabilizacji fenotypu automatycznie wynika również postępująca stabilizacja psychiki w rasie, mimo że proces ten nie jest równie zaawansowany i łatwy do uzyskania metodami hodowlanymi. Aktualnie zauważa się też stopniowe osłabienie instynktu łowieckiego  w wyniku braku możliwości legalnego użytkowania psów tej rasy przy zwierzynie (jedynie coursingi i podobne im próby pracy umożliwiają zwierzętom realizację swoich talentów biegowych, jest to jednak jedynie namiastka pogoni za żywym celem).

2. Często się mówi,że Charty Polskie są groźne - czy jest to prawda, jak sobie radzić z takim psem?

Nieprawdą jest, że chart polski jest groźną rasą. W rasie tej jak w każdej innej występują osobniki bardzo różnorodne behawioralne, zaś generalizowanie nie jest miarodajne w stosunku do żadnej znanej mi kwestii w życiu. Prawdą jest, że chart polski nie jest rasą łatwą psychicznie. Nie każdego bowiem stać na konsekwencję w prowadzeniu swojego zwierzęcia a przy tej rasie konsekwencja jest wymagana. Jednocześnie jako, że chart polski jest rasą o stosunkowo małej populacji, występuje tu większe zagrożenie ze strony inbredu, który ma wpływ na stabilność psychik i oddala możliwe ujednolicenie typu behawioralnego. Stąd też amplituda rodzajów występujących charakterów jest dość duża, zaś możliwość przewidzenia cech psychicznych w dowolnej grupie osobników jest bardziej ograniczona, niż w rasach stabilnych o dużych populacjach i ukształtowanym typie. Niezależnie jednak od wrodzonych predyspozycji psychologicznych zwierzęcia ( i niezależnie od rasy psa) człowiek jako opiekun ma wpływ na to jakie cechy swojego charakteru pies będzie eksponował, stąd bardzo ważnym elementem wychowania szczenięcia a później prowadzenia dorosłego psa jest stymulacja układu nerwowego wspomagająca jego rozwój i prawidłowe kształtowanie oraz utrwalająca pożądane reakcje na bodźce dostarczane ze środowiska. Mowa oczywiście o socjalizacji, która ma ogromny wpływ na uzyskanie osobnika możliwie przewidywalnego w zachowaniach i odczulonego na potencjalnie zagrażające stresory – zaś im bardziej różnorodna i pozytywna socjalizacja, tym więcej bodźców będzie się psu kojarzyć z przyjemnymi doświadczeniami a co za tym idzie - nie będzie powodować niepożądanych zachowań, które m.in. warunkują określanie psa jako groźnego, lękliwego itp.

 3. Czy Charty Polskie są popularne po za granicami Polski? Jak ocenia Pani populację tej rasy - ostatnio było wiele kontrowersji w sprawie rasy i miotów.

Charty polskie nie są bardzo popularne ani za granicą ani w Polsce. Zasadnicza część populacji znajduje się jednak w kraju, zaś sumarycznie zamyka się w szacunkowej liczbie 700-800szt. na świecie (nie są dostępne żadne dokładne dane dotyczące liczebności populacji charta polskiego). W czynnej hodowli jest ich niestety wielokrotnie mniej, co jedynie utrudnia utrzymanie różnorodności genotypu i dobór słabo spokrewnionych par do rozrodu. Poza Polską charty polskie w niewielkich populacjach można spotkać w Niemczech, Francji, Włoszech, Norwegii, Finlandii, Szwecji, Czechach, Słowacji, USA, Belgii, Holandii oraz na Węgrzech. Jak każda grupa zwierząt o małej populacji chart polski obciążony jest inbredem i efektami chowu wsobnego, zaś mimo że rasa należy do stosunkowo zdrowych – w populacji zdarzają się osobniki z dziedzicznymi chorobami serca i oczu wykluczającymi je z dalszego użycia w hodowli. Dysponując więc tak ograniczoną populacją zasadnicze znaczenie ma wartość decyzji hodowlanych podejmowanych przez hodowców, przemyślenie przewidywanego doboru pod kątem zarówno zdrowia jak i użyteczności do wykorzystania w dalszej hodowli i brak niepotrzebnego zawężania puli genetycznej w wyniku wielokrotnego wykorzystania tych samych osobników (niebezpieczeństwo dotyczy przede wszystkim reproduktorów , które mogą doczekać się znacznie większej grupy potomstwa niż suki), szczególnie w takich samych lub bardzo podobnych genetycznie połączeniach. 

Kontrowersje w kwestii miotów są i zawsze będą się pojawiać, bo gdzie dwóch ludzi tam trzy zdania. Prawda jest jednak taka, że jedyną metodą na uzyskanie coraz stabilniejszej i bardziej wyrównanej populacji jest regularne zwiększanie rocznej ilości pojawiających się miotów na przestrzeni lat. Wtedy automatycznie zwiększy się możliwość doboru par, a co za tym idzie – pula genowa. Stopniowa popularyzacja rasy przyczyni się też do wzrostu jakości osobników, ponieważ w kynologii dobre, wartościowe mioty bronią się same.

4.Jak się żyje na co dzień z chartem polskim?

 Codzienność z chartem polskim to dużo radości i wiele obowiązków. Charty są bardziej wymagające ruchowo i żywieniowo od wielu innych ras, stąd każdy dzień zaczynamy długim spacerem, podczas którego moje psy mają możliwość wykorzystania co najmniej 1,5 godziny ruchu bez uwięzi. Charty doskonale czują się spacerując w stadzie, ale osobniki mieszkające samotnie również świetnie dają sobie radę podczas spacerów. W zależności od pogody i pokładów energii chart polski sam aranżuje sobie tryb spaceru – jednego dnia będzie dużo biegać i wykorzystywać różnorodność obszaru spacerowego, innego dnia będzie grzecznie trzymał się przy nodze i niewyczerpująco kłusował wzdłuż ścieżki. Nie są to raczej psy wymagające aktywnego udziału opiekuna w postaci proponowania zabaw, rzucania piłki itd. Zdecydowanie wolą zabawy w interakcji z innymi psami niż z użyciem zabawek, jednak wiele osobników nie mając psiego towarzystwa z chęcią podejmuje zabawy z użyciem przedmiotów. Po spacerze nadchodzi czas śniadania a po nim – dorosłe psy najczęściej odbywają drzemkę. W ciągu dnia chart polski dużo wypoczywa, nie jest w najmniejszym stopniu kłopotliwy, nie ma problemów z czystością czy niszczeniem. Czas po południu to u nas dobry moment na wyjazdy socjalizacyjne oraz wspólne spędzanie wolnego czasu. Chart polski z chęcią samodzielnie korzysta z wybiegu, nie czuje się jednak źle w zamkniętych przestrzeniach czyli w mieszkaniu.

5.Czy rasa wymaga specjalnej opieki i pielegnacji, jak się żywią, gdzie mieszkają?

 Rasa ta jest zupełnie niekłopotliwa pod względem pielęgnacji. Psów nie trzeba czesać, linienie występuje standardowo dla większości ras psów w naszym klimacie - dwukrotnie w ciągu roku, wtedy też można pomóc zwierzęciu pozbyć się zalegającego podszerstka poprzez czesanie.  Ogromną zaletą charta polskiego jest to, że nie posiada on zapachu typowego dla psa. Dla ludzkiego nosa naturalny zapach psa tej rasy jest praktycznie niewyczuwalny, nawet jeżeli utrzymuje się w jednym gospodarstwie domowym wiele osobników tej rasy.  Cecha ta to naturalne przystosowanie do polowania na zwierzynę (dzięki brakowi zapachu chart może podejść zwierzynę niezauważony, a przez to jest jeszcze lepiej wyspecjalizowany w ramach swojej użytkowości łowieckiej).  Kwestia żywienia chartów związana jest ściśle z ich anatomią i fizjologią organizmu. Psy te posiadają stosunkowo małe żołądki, dzięki czemu istnieje możliwość „pomieszczenia” ogromnych płuc  umożliwiających swą powierzchnią i wydajnością dostarczanie do organizmu wystarczającej ilości tlenu podczas długodystansowego, wyczerpującego pościgu za zwierzyną. W związku z tym oraz ich dużym zapotrzebowaniem energetycznym, chart polski musi otrzymywać zbilansowaną dietę wysokokaloryczną zawierającą podwyższone ilości białka i tłuszczu w dawce w stosunku do innych grup psów. U nas rolę tego typu żywienia spełnia wołowina podawana w formie surowej lub gotowanej oraz wysokiej jakości karma sucha o odpowiedniej kaloryczności. Wszelkie wypełniacze w dawce żywieniowej nie są wskazane, gdyż nie tylko niepotrzebnie podwyższają ilość cukrów w dawce, ale również zabierają miejsce w niewielkim żołądku, które powinno być zapełnione właśnie treściwą karmą. Żywienie chartów jest więc w porównaniu z innymi grupami psów stosunkowo drogie, co stanowi jedną z niewielu moim zdaniem wad posiadania tej grupy psów. Jeżeli chodzi o warunki lokalowe, chart polski nie jest psem wymagającym. Doskonale odnajduje się zarówno w mieszkaniu jak i domu z dostępem do wybiegu. Możliwe jest także utrzymywanie psów tej rasy w formie kennelowej, czyli na zewnątrz w budach z odpowiednimi kojcami, co jest możliwe dzięki ich wysokim parametrom zdrowotnym i przystosowaniu okrywy psów tej rasy do funkcjonowania w naszym klimacie. Niezależnie od wybranej formy utrzymania, chartowi polskiemu potrzebny jest kontakt z człowiekiem i odpowiednia ilość ruchu – po zapewnieniu tych priorytetowych potrzeb będziemy pewni zadowolenia i  szczęścia oraz niekłopotliwości naszego towarzysza.

6.Czy jest różnica między starym chartem polskim , a tym obecnym? Czy pochodzi on od Chortaya; czy rasa ma swoją historię w Polsce?

 Nie jest prawdą, że chart polski pochodzi od chortajów. Chart polski i hortaya borzaya mają wspólne korzenie, obie te rasy wywodzą się od chartów zamieszkujących tereny dawnej Rzeczpospolitej, a warto przypomnieć, że historia pamięta czasy, gdy państwo to rozciągało się od Morza Bałtyckiego do Morza Czarnego, wobec czego mówimy o ogromnym obszarze terenu zawierającym w sobie strefy charakterystycznych warunków klimatycznych cechujących się wzajemną różnorodnością. Jednocześnie przez wiele wieków chart polski był psem popularnym na tyle, że nazywany był nawet „chartem pospolitym”, śmiało więc można podejrzewać, że rozprzestrzenił się na szerokiej grupie terenów, a co więcej – pozostał na nich także mimo zmian granic państw i przynależności poszczególnych krain. Logicznym następstwem takiego biegu spraw było kształtowanie się odrębnych ras w postaci charta polskiego i hortaya borzaja w oparciu o klimat zamieszkiwanych obszarów (chart polski znacznie bardziej na zachód niż chortaje, a więc w łagodniejszym klimacie o braku tak ostrych zim jak na wschodzie), topografię terenu, zwierzynę, na którą miały polować itp.

7.Dla kogo jest Chart polski, jaki powinien być właściciel, co zrobić gdy chce się konkretnie tą rasę?

 Chart polski to przede wszystkim pies dla człowieka empatycznego. Zwierzę to wymaga uczucia i zrozumienia, jego inteligencja i współpraca z opiekunem odbywa się najefektywniej na zasadach partnerstwa z przewodnictwem człowieka, nie jest to jednak pies, który z chęcią wykonywać będzie jego zadaniem bezcelowe komendy. Świetnie funkcjonuje w relacji opartej na cieple, wyrozumiałości,  rozmowie i zrozumieniu wzajemnej niezależności. Jest to pies doskonały do życia w rodzinie, z chęcią inicjuje kontakt ze wszystkimi domownikami , jeżeli ktoś lubi więc psy zabiegające o pieszczoty i aktywnie, choć nie nachalnie towarzyszące swojemu ludzkiemu stadu – będzie bardzo szczęśliwym opiekunem charta polskiego. Nowy właściciel charta polskiego nie musi być osobą aktywną – poza jednym długim spacerem w ciągu dnia chart polski wcale nie wymaga więcej ruchu niż każdy inny pies. Czas spoczynku pies tej rasy najczęściej przesypia, w dodatku zwinięty w kłębek na swoim posłaniu, przez co nie jest kłopotliwy poprzez zajmowanie sobą dużej przestrzeni. Opiekun charta polskiego musi mieć świadomość, że konsekwentne wychowanie i prowadzenie psa jest wystarczające, by uzyskać zwierzę posłuszne i prawidłowe w zachowaniach, jednak bez konsekwencji w działaniach można łatwo pozwolić psu na zachowania dominacyjne i wynikające z niego problemy behawioralne. Właściciel charta polskiego musi być również estetą, żal bowiem, by tak piękne zwierzę marnowało swoją urodę w rękach kogoś, kto nie potrafi jej zauważyć i docenić J

zdjęcia hodowla Acalantis


PARTNERZY
arrow
arrow